
EEN PLEIDOOI VOOR ECHT ETEN – MICHAEL POLLAN
In dit boek schetst Michael Pollan het westerse voedingspatroon en de gevolgen ervan. Maar ook hoe je eraan kunt ontsnappen en waarom je dat zou moeten doen.
Het westerse voedingspatroon: het tijdperk van het nutritionisme
• Accentverschuiving van voedingsmiddelen naar voedingsstoffen. Voorbeeld boter/ margarine (minder verzadigd vet). Of nadruk op antioxidanten in groente. Of yoghurt met probiotica.
• Voedsel wordt zo gereduceerd tot losse deeltjes. Maar voedsel is meer dan een verzameling losse deeltjes/voedingsstoffen. De nadruk op voedingsstoffen suggereert dat bewerkt voedsel beter is dan natuurlijk voedsel.
• We zijn ook gewend aan bewerkt voedsel. In 1973 is einde gekomen aan het voorschrift dat op bewerkt voedsel vermeld moest worden dat het imitatie was. Consumenten willen geen imitatie. Daarna was het “hek van de dam”. Voedingstoffen in producten werden vervangen door goedkopere/gezondere vervangers, bijvoorbeeld room door maiszetmeel oid. Wat ontbreekt door bewerking wordt extra toegevoegd: vitamines bij margarine bijvoorbeeld.
• Ook dieren worden op magerder/eenzijdiger voer gezet, zodat er bijvoorbeeld meer omega-3 in de dooiers van kippen zit.
• Of bij het populaire Atkins-dieet werden in rap tempo de koolhydraten in pasta en brood verlaagd en de eiwitten verhoogd.
Nutritionisme is goed voor de voedingsmiddelenindustrie, maar is het ook goed voor ons?
• Mensen zijn niet gezonder geworden. Sinds nadruk op voedingsstoffen (campagne voor vetarm eten in Amerika) meer hart- en vaatziektes dan ooit. En meer overgewicht en diabetes.
• Transvetten die nodig zijn om van plantaardig vet bijvoorbeeld margarine te maken zijn slechter dan verzadigde vetten in boter.
• Mensen zijn meer gaan eten van voedingsmiddelen die claimen gezond te zijn of in ieder geval niet slecht. Chips die gebakken is in olie met meervoudig onverzadigde vetten is nog steeds niet gezond.
• Maar ook niet gelukkiger. Plezier in eten is ontnomen door lekkere ingrediënten als slecht te bestempelen. Vet lijkt een soort gifstof te zijn geworden of koolhydraten of …..
Wat voor associatie heb je bij chocoladetaart? Waar denk je dan aan? In Amerika associaties met schuldgevoel, in Frankrijk associaties met feest.
Wat is het westerse voedingspatroon nog meer?
• Van natuurlijk naar geraffineerd voedsel. Granen, maïs en rijst zijn steeds geraffineerder geworden, maar toen witbrood op grote schaal gegeten ging worden (rond 1900) braken grote ziektes uit. Sindsdien zijn er vitamines aan brood toegevoegd. Ook suiker is een geraffineerd product wat heel goedkoop is geworden en daardoor in veel voedingsmiddelen aanwezig.
• Van complexiteit naar eenvoud. Biologische/chemische vereenvoudiging van gewassen door kunstmest. Maar ook monoculturen (in Amerika subsidie op soja en maïs). Overgrote deel soja en maïs belandt in diervoeding, dus ook hun voedingspatroon wordt vereenvoudigd. Maïs, soja, graan en rijst vormen in allerlei hoedanigheden/substanties het overgrote deel van de calorieën van de gemiddelde Amerikaan.
• Van kwaliteit naar kwantiteit. Een hogere voedselproductie, maar kwalitatief minder goed door verarming van de bodem. Nu zou je qua voedingswaarde wel drie appels moeten eten t.o.v. een appel uit 1940.
• Van bladeren naar zaden. Veel producten worden gemaakt uit graan en maïs. Het is goedkoper om te telen en heeft een grotere opbrengst dan “bladeren” en bovendien (in Amerika) gesubsidieerd door de overheid.
Wat dan wel? Michael Pollan vat het zo samen: eet echt eten, niet teveel, vooral planten. In het laatste deel van zijn boek geeft hij een aantal vuistregels voor deze principes.

Eet echt eten
• Eet niets wat je overgrootmoeder niet als voedsel zou herkennen.
• Mijd voedingsmiddelen die ingrediënten bevatten die a) onbekend, b) niet uit te spreken, c) meer dan vijf in getal, d) fructoserijke maïsstroop bevatten.
Samen kijken naar een “echt” product zoals brood. En wat te doen met het biologische potje saus?
• Mijd voedingsproducten die goed voor de gezondheid beweren te zijn. Om dit te vermelden heeft een product een verpakking nodig en dan is het vaak al een door de industrie bewerkt product.
• Winkel in de periferie van de supermarkt en blijf weg uit het midden. De bewerkte producten staan vaak in het midden. De verse producten (zonder gezondheidsclaims) staan vaak aan de randen van de supermarkt.
• Blijf indien mogelijk weg uit de supermarkt. Anders gezegd: schud de hand die je voedt.
Hoe zou dat kunnen?
Vooral planten
• Met name bladeren. Groenvoer dus. Ook dieren zouden weer meer planten moeten eten. Dat maakt de dieren gezonder en dus ook het vlees wat we eten. Vlees eten kan, het zou meer een soort smaakmaker moeten zijn i.p.v. het hoofdbestanddeel met de rest er om heen.
• Koop een vrieskist. Om groenten van het seizoen in te vriezen. En goed biologisch vlees.
• Eet als een omnivoor. Dat betekent een grote diversiteit aan groenten, kruiden, etc.
• Eet goed gekweekt voedsel dat afkomstig is van gezonde bodems.
• Eet wild voedsel wanneer dat kan. Wilde postelein of zuring uit de berm. Of zelfs wild vlees als dat kan…
• Wees het soort mens dat supplementen slikt.
• Eet meer zoals de Japanners, de Fransen, de Italianen, de Grieken (rijk aan groenten)
• Sta sceptisch tegenover niet traditioneel voedsel. Soja is al een heel oud product, maar er worden nu allerlei sojaproducten gemaakt die niets meer met het oorspronkelijke product tofu te maken hebben.
• Ga niet op zoek naar de magische kogel in het traditionele dieet.
• Drink een glas wijn bij het eten.
Niet teveel
• Betaal meer, eet minder. Als eten weinig kost (qua geld en qua tijd) schijnen mensen er meer van te eten….
• Eet maaltijden.
• Eet altijd aan tafel. Nee, een bureau is geen tafel.
• Haal je brandstof niet waar je auto dat ook doet. Amerikaanse benzinestations verdienen meer geld aan de verkoop van voedsel en sigaretten dan aan benzine.
• Probeer niet in je eentje te eten.
• Luister naar je buik. Hoe groter de fles, hoe meer we inschenken. Hoe opvallender de automaat, hoe meer we eruit eten….en dat is weer gunstig voor de voedingsmiddelenindustrie.
• Eet langzaam in de zin van bewust.
• Kook, en neem, als dat mogelijk is een tuin.
Vragen
• Michael Pollan schetst dat het goed zou zijn als we eten meer als een relatie zouden gaan zien. Wat zou hij daarmee bedoelen?
• Stem met je vork! Ook zo’n uitspraak van Michael Pollan. Hoe zouden we dat kunnen doen?
• Wat zegt de bijbel eigenlijk over het omgaan met voedsel?
Huiswerk
• Artikel Louise Fresco over nieuwe spijswetten lezen.
• Echt eten koken en meenemen voor onze maaltijd de volgende keer
Links
Tegenlicht over voedsel en Michael Pollan
Willem & Drees